Saint-Martin

De houten vergulde relikwiekast werd in 1735 door Filip Dussart vervaardigd. Het vergulde beeld er bovenop stelt Sint-Martinus te paard voor terwijl hij zijn mantel deelt met een bedelaar. Het beeld zou stammen uit de 17de eeuw. Zowel in 1735 als de jaren nadien werd tijdens de kermis op de eerste zondag van juni het reliekschrijn in de processie meegedragen. Geen van de drie vroeger bestaande processies gaat nu nog uit.

Van Dyck schilderde op 22-jarige leeftijd dit werk in opdracht van Ferdinand de Boisschot, de eerste baron van Zaventem. Volgens een plaatselijke legende, honderd jaar na de feiten, was van Dyck op doorreis naar Italië, werd te Zaventem verliefd op de dochter van Drossaard Van Ophem en schilderde tijdens zijn twee maanden durend verblijf het bekende schilderij. Een bijna identiek schilderij hangt ook in Windsor Castle in Engeland en ook nog voor 1621 schilderde van Dyck dit thema een tweede maal.

In 1769 kocht men een nieuw orgel en uit die tijd dateert ook grotendeels de huidige eiken orgelkast. In de tweede helft van de 19de eeuw werd het orgel herbouwd door de Brusselse orgelbouwer en later Frans staatsburger, Joseph Merklin (1819-1905). Later werd het orgel nogmaals grondig getransformeerd door de Leuvense orgelbouwfamilie Van de Loo. De hedendaagse pneumatische windladen zijn van vrij recente oorsprong. Het orgel omvat twee klavieren en één pedaal.

Van deze Zaventemse kunstenaar is dit een belangrijk schilderij. Door de goede belichting komt het gevarieerde coloriet volledig tot zijn recht. De donkere kleuren waarmee de apostelen zijn geschilderd verbeelden de angst waarin deze verkeren en de lichtende figuur van Christus verschijnt als een hoopgevend lichtpunt in de storm van het leven.

Na Rubens’ dood in 1640 werd Kasper (Gaspar) de Crayer een van de belangrijkste kunstenaars van de Zuidelijke Nederlanden. Hij kreeg vele opdrachten en leidde een groot atelier. Volgens een onwaarschijnlijk verhaal kocht Victor Vangramberen (deken van Zaventem van 1927 tot 1965) het schilderij van een pachter die het op zijn hooizolder had ontdekt. Vermoedelijk behoorde het schilderij vroeger al tot het patrimonium van de kerk en werd het verborgen tijdens de Franse overheersing.

Op het linkse glasraam zijn O.-L.-Vrouw van Lourdes en de H. Bernadette afgebeeld met onderaan de ouders van Johannes de Doper, de heiligen Joachim en Anna. Op het middelste Heilig Hart van Jezus met de grote verspreidster van deze devotie de H. Margaretha-Maria Alacoque; onderaan de heiligen Blasius en Martinus. De Heilige Jozef en paus Pius X zijn het hoofdonderwerp van het rechtse glasraam, onderaan Petrus en Paulus. Het archief van de familie Craponnier bevindt zich in het KADOC te Leuven.

Koper was het geliefd materiaal van deze grote sacrale kunstenaar. Het is duidelijk dat hier de anatomische weergave en de natuurlijke expressie ondergeschikt zijn aan de spirituele boodschap. In het museum in Halle hangt een gelijkaardige kruisweg uit dezelfde periode:1940-1941.