Exaltation of the Holy Cross

Kerkstraat, 8420 De Haan (Wenduine)

Neo-gothic Hall church dedicated to the worship of the Holy Cross, rescued from the sea.

About this building

The church of the Exaltation of the Cross was originally a gothic church, typical for Flemish coastal churches, enlarged with a neo-gothic nave. It was classified as a protected monument in several stages, in 1937, 1983 and 2003.

The devotion to the Holy Cross dates back to the 16th century when, according to legend, a cross was hauled from the sea near the shore of Wenduine. From the 17th century on, a brotherhood of the Holy Cross was established. Each year, on the monday of Pentacost the story of the legend is re-enacted in a mass spectacle, followed by the blessing of the sea, a 200-year old tradition.

Between 1183 and 1187, the modest chapel in Wenduine was upgraded to a fully independent parish church. Parts of this church were preserved in the south chancel and in the foundation stones of the tower. Around 1290, aisles and side chancels were added, resulting in the octagonal tower being placed in the middle of the church (crossing tower) instead of at the end. Since then the tower serves as a sea beacon manned by a tower watchman.

During the iconoclasm in 1566, the church was partly demolished and used as stable for horses by the army. In the 17th century the church was restored. The dilapidated parts were demolished in 1719 but, as the parish grew, new investments followed. In 1900, Wenduine was a lively seaside resort and in summer the church was too small for all the holiday makers and an extension became necessary. During a preliminary examination of the church, two 13th century flagstone floors were discovered and some 17th century graves.

Architect Alphonse Depauw designed a new lower church in 1906. Restoration of the tower with a new spire followed. This resulted in a Hall church with a nave and 2 aisles topped by an octagonal crossing tower.

The interior, beneath a wooden ribbed vault, contains an oak pulpit in rococo style dating from the mid-18th century, a striking portal and a stone tabernacle with copper doors, possibly dating from the 16th century. Admire the Miracle Cross from the 17th century, recoated in 1992. The stainglass windows in the chancel date from 1908, 1911 and 1922 respectively. The 13th-century tiles, discovered at the time of the extension, were incorporated in the floor. The font in the lower church is made from polished bluestone and carries a copper lid.

KIKIRPA : Photo-library online

Muurtabernakel

In de linker zijwand naast het hoofdaltaar is een merkwaardige gotische wandtabernakel ingewerkt....

In de linker zijwand naast het hoofdaltaar is een merkwaardige gotische wandtabernakel ingewerkt. Het dateert uit de periode 1501-1510. Het koperen tabernakel wordt omgeven door een rijkelijk versierde ezelsrugboog in witte natuursteen. De iconografie tussen de boog en het stenen baldakijn stelt een pelikaan voor die zich in het hart prikt om zijn jongen te voeden. Dit staat symbool voor de zelfopofferende liefde van Christus. Het tabernakel werd in 1906 grondig hersteld.

Glas-in-loodraam in het koor

Boven het altaar vinden we een grandioos brandglasraam. Ze stelt de boom van Jesse met de...

Boven het altaar vinden we een grandioos brandglasraam. Ze stelt de boom van Jesse met de afbeeldingen van de voorvaderen van Maria voor. Jesse ligt te rusten of te slapen. Uit zijn borst komt een wortel, die zich vertakt tot een grote boom. In de takken van die boom zitten de koningen van Juda met centraal koning David. De top van de boom wordt gevormd door Maria en haar kind Jezus. Het brandglasraam dateert uit 1922, de glazenier is onbekend.

De overige glas-in-loodramen (1908 en 1911) komen uit glazeniersatelier van G. Ladon uit Gent.

Vloertegels doopkapel

In de doopkapel helemaal achteraan in de kerk werd de oorspronkelijke 13de-eeuwse kerkbevloering...

In de doopkapel helemaal achteraan in de kerk werd de oorspronkelijke 13de-eeuwse kerkbevloering heraangelegd. Deze tegelvloeren werden ontdekt bij uitbreidingswerken aan de kerk begin 20ste eeuw. Het zijn geglazuurde terracotta tegeltjes in zowel een vierkante als driehoekige vormen. Deze kwetsbare eeuwenoude tegels zijn afgesloten door een hekken.

Leon Maes creëerde in 1900 gelijkaardige terracotta tegels voor de vloer in het koor.

Rococo preekstoel

De 18de-eeuwse eikenhouten preekstoel, een werk van Jaak Lauwereys, is versierd met grillige...

De 18de-eeuwse eikenhouten preekstoel, een werk van Jaak Lauwereys, is versierd met grillige rococo motieven. De oorspronkelijk hangende kuip werd op een voet geplaatst. De wereldbol met het Lam Gods die vroeger onder de kuip stond dient nu als bekroning van het klankbord. Het Lam Gods staat symbool voor Christus dat het christendom verspreid over gans de wereld.

Mirakelkruis

De blikvanger van de kerk is het Mirakelkruis. Volgens de legende haalden Blankenbergse vissers...

De blikvanger van de kerk is het Mirakelkruis. Volgens de legende haalden Blankenbergse vissers in de 17de eeuw een groot kruis op uit de zee. Ze brachten het kruis naar het strand en plantten het in het zand. Toen ze de volgende morgen terugkwamen was het kruis verdwenen. Enige tijd later voeren de vissers weer over dezelfde visgrond en haalden ze terug het kruis op. De vissers begrepen dat op deze plaats de kerk van Oud-Wenduine, lange tijd daarvoor opgeslokt door de zee na een stormvloed, had gestaan. In een feestelijke stoet en in aanwezigheid van duizenden mensen brachten ze het kruis naar de nieuwe kerk van Wenduine.

Op Pinkstermaandag wordt deze legende opgevoerd in een samenspel van folklore, dans, muziek en poëzie. Het kleurrijke gebeuren wordt afgesloten met de zeezegening. Na deze zeewijding, waar ook replica’s van de oude vissersboten worden opgevoerd, wordt het Heilig Kruis in een triomfantelijke processie naar de kerk gebracht.

Het kruishout werd in 1780 vernieuwd. Het kruis en het beeld werden in de loop der tijde verschillende malen beschilderd.