Sint-Andries

De Sint-Andrieskerk is de parochiekerk van Zande, een dorp van de gemeente Koekelare. Omstreeks 1200 werd hier een vroeggotische kruiskerk gebouwd, aanvankelijk afhankelijk van de parochie van Gistel; in de tweede helft van de dertiende eeuw werd Zande een zelfstandige parochie onder het patronaat van de Sint-Andriesabdij.

De kerk kende een bewogen lot. Op het einde van de zeventiende eeuw werd zij door Franse troepen in brand gestoken en bleef zij een tijdlang als ruïne staan. In 1844 werd zij vergroot onder leiding van Pierre Buyck, maar in 1903 stortte tijdens herstelwerken de toren in, waardoor het gebouw grotendeels verwoest werd. Van 1909 tot 1910 werd de kerk herbouwd onder leiding van Jules Carette. Het is een eenbeukig gebouw in rode en bruine baksteen met een vieringtoren op vierkante basis en een achthoekige bovengeleding.

Sinds 1442 bewaart de kerk een reliek van het Heilig Kruis, gevat in een zeventiende-eeuws schrijn, waarrond een wonderlijke legende leeft. Verder zijn er een zeventiende-eeuws schilderij met de Bewening van Christus en een achttiende-eeuws beeld van Maria met Kind. In de muren zijn grafstenen uit de zeventiende en achttiende eeuw ingemetseld. De kerk is beschermd erfgoed.