Onze-Lieve-Vrouw- Hemelvaart

Het pronkstuk van de kerk, toegeschreven aan de Meester van Frankfurt (1460–ca.1533), werd vermoedelijk besteld door een heer van Watervliet, al ontbreken verdere gegevens. Stijlkritisch wordt het werk gedateerd tussen 1515 en 1525. De eerste vermelding dateert van 1627, toen David Noveliers het herstelde; het stond toen op het hoogaltaar. Het geopend drieluik toont links de Kruisdraging, centraal de Kruisafneming en rechts de Verrijzenis.

Het vroegbarokke orgel, gebouwd in 1643 door Boudewijn Ledon, is een merkwaardig instrument, ideaal voor barokmuziek. Het bezit typische registers zoals de ‘nachtegaal’, een geliefd barok effect. Onder het orgel staat een sierlijk portaal van Jacques Sauvage, gedateerd 1649. Het bestaat uit drie delen met zuilen op een hoog, vooruitgeschoven voetstuk. In deze ritmische opbouw herkent men nog de renaissancestijl.

Het monumentale hoofdaltaar is volledig barok. Tussen 1652 en 1655 werd Lucas Faydherbe, drie jaar actief in Rubens’ atelier en meester in diens dynamische stijl, aangezocht voor de uitvoering. Het koorgestoelte verschilt sterk van communiebank en preekstoel maar lijkt op het portaal. Het werd in 1643 gemaakt door Jacques Sauvage. De deurtjes dragen het wapenschild van de familie Lauwerijn.

Hieronymus Lauwerijn liet de Onze Lieve Vrouw Hemelvaartkerk bouwen tussen 1501 en 1540. Tot de Franse Revolutie stond zijn praalgraf in het hoogkoor, geheel volgens zijn wens daar begraven te worden. Tijdens de Revolutie werd het graf verwijderd en vernietigd. In 1893 werd de grafkelder herontdekt; de fragmenten van de deksteen werden samengebracht en in gips aangevuld door Rooms. Sinds 1894 staat de steen in de kooromgang, met Lauwerijn en zijn echtgenote.

Vanaf de contrareformatie werd de preekstoel een belangrijk meubel. Dit exemplaar uit 1726 is van Hendrik Pulinx. Het beeldt het Laatste Oordeel uit, zoals in de Apocalyps, met onderaan Hiëronymus Lauwerijn, stichter patroon van de kerk. De communiebank is van dezelfde meesterhand; de gelijkenis in compositie, loofwerk en engeltjes is opvallend.

De kerk van Watervliet, begin 16de eeuw opgericht en lokaal de ‘Katedraal van het Noorden’, domineert het mooie dorpsplein of Stee, ooit met wekelijkse markt en jaarmarkt. De trapeziumvormige dorpskom heeft een kiosk en waterpomp, omringd door de belangrijkste gebouwen: kerk met kerkhof, pastorie, voormalig gemeentehuis en burgerhuizen. Het noord zuid tracee van Molenstraat en Ketterijstraat bepaalt al eeuwen het dorpsbeeld.