Onze-Lieve-Vrouw van Hanswijk

Boven de kolommen van de rotonde bracht de architect twee grote basreliëfs aan die de Kruisdraging en de aanbidding van de herders voorstellen. Tot de bombardementen in de Tweede Wereldoorlog dacht iedereen dat het om zandstenen werken ging. Maar die zouden te zwaar geweest zijn, daarom heeft de vindingrijke Faydherbe reliëfs geplaatst. Pas toen de beschadigde reliëfs hersteld werden, ontdekte men het bedrog.

Enkele biechtstoelen zijn mogelijk van Jan Frans Boeckstuyns (ca. 1690). De noordoostelijke toont Dood, Laatste Oordeel, Paradijs en Hel. In de noordwestelijke staan Petrus, engelen met kruistitel en doek van Veronica, en H. Hieronymus. De zuidwestelijke verbeeldt Gebed, Boetvaardigheid, Zonde en Berouw. De zuidoostelijke is eenvoudiger en anoniem. Het fronton draagt OLV Onbevlekt Ontvangen als Maria Medeverlosseres met Kind dat de slang vertrapt.

De preekstoel, een van de mooiste sieraden van de kerk, werd in 1743 ondernomen voor 4.000 gulden, grotendeels geschonken door Alexander-Jozef Rubens. In 1746 realiseerde Theodoor Verhaegen het werk, dat de Mariale leer verbeeldt: Adam en Eva na de zondeval, verdreven door Jahweh die naar Maria met het kind wijst. Boven wordt Maria door engelen opgenomen, onder een hoge boom met draperie.

In Hanswijk strandde in de 10e eeuw een schip dat pas loskwam toen het Mariabeeld aan wal werd gebracht. Dit werd gezien als teken dat Maria daar wilde wonen. Het beeld ging naar een kapel, vermeld in 1263 door Thomas van Cantimpré. Het oorspronkelijke verdween in de 16e eeuw; het huidige, 1,45 m hoog en uit notelaar, toont Maria met scepter en Jezus met appel. Het draagt sporen van polychromie en wordt jaarlijks meegedragen in de Hanswijkprocessie.

In het vloerpatroon van de Hanswijkbasiliek bevindt zich een labyrint, symbool voor de spirituele reis van christenen. Het pad toont dat men, ondanks beproevingen, door God geleid wordt. Het labyrint nodigt uit tot contemplatie en bezinning, vaak geknield bewandeld. Gotische kathedralen zoals Amiens en Chartres hebben soortgelijke patronen. Na de middeleeuwen verdween de traditie; dit 19e-eeuwse exemplaar is daarom bijzonder.

De Hanswijkparochie ontving door de eeuwen heen vele schenkingen ter ere van O.-L.-Vrouw van Hanswijk: kroonjuwelen, kelken, kerkvaten en juwelen, vaak tentoongesteld in de basiliek. Ex-voto’s zoals schilderijen, gedenkplaten en krukken vinden hun oorsprong in 15de-eeuws Italië en verspreidden zich later door Europa. De Hanswijkcollectie bestaat opvallend uit kinderportretten, passend bij Maria als Moeder Gods en haar bijzondere zorg voor kinderen.