Sint-Alexius-en-Catharina

Het Mariabeeldje is gesneden uit hout van de eik waarin ooit het mirakelbeeld van Scherpenheuvel stond. Maker: Antoon Faydherbe. In 1604 kregen Mechelse houtsnijders het exclusieve privilege, maar stukjes eik waren al verspreid en tot beeldjes verwerkt, sommige zelf mirakelbeelden. Zo groeide de cultus. Het beeldje staat in een eikenboom, met biddende genezen mensen en de bedevaartkerk van Scherpenheuvel op de achtergrond.

De beeldhouwer Hieronymus Duquesnoy (1602-1654), bewonderd door Rubens en succesvol in Italië, geldt als de grootste naam van de kerk. Zijn meesterwerk Christus aan het kruis (kopie aanwezig, origineel in de kerkschat) is uit hout en ivoor vervaardigd. De verticaal geheven armen zijn geen teken van jansenisme, maar een technische noodzaak door het gebruik van één stuk ivoor.

In de 13e eeuw ontstond het Mechelse begijnhof. Begijnen legden tijdelijke geloften af en leefden samen in afzondering. Rijkere vrouwen bewoonden eigen huizen, armere conventen. Rond 1650, na voltooiing van hun kerk, bestelden ze schilderijen bij Zuid-Nederlandse kunstenaars, vaak in de stijl van Rubens en Van Dyck. De collectie van circa vijftig 17e-eeuwse werken bleef vrijwel volledig bewaard.

Gaspar De Crayer (1584-1669) is een van de meer bekende schilders. Zijn Hemelvaart van Christus was geen bestelling van de begijnen. Het werk is, zoals meer schilderijen aan de westwand, afkomstig uit de norbertijnerabdij van Grimbergen. Het werd na de opheffing van de abdij in de Franse tijd aangekocht.

Het hoofdaltaar bevat twee schilderijen uit 1672, maar we zien er maar een. Dat komt omdat de doeken ruggelings tegen elkaar zijn geplaatst en om hun lengteas kunnen draaien. Vanaf 15 augustus is ‘De Tenhemelopneming van Maria’ te zien, een barok werk van de Mechelaar Lucas II Franchoys (1616-1681). Vanaf eind november zien we een werk van de Antwerpse schilder Theodoor Boeyermans (1620-1678), ‘De geestelijke trouw van de heilige Catharina’. De schilder beeldde ook de tweede patroonheilige, Alexius, af.

In de Begijnhofkerk rust in een reliekschrijn Jacobus Damianus, aartsbisschop van Antiochië. Rond hem ontstond een bijzondere verering. Zijn verhaal is verbonden met Ursula, Britse koningsdochter die enkel wilde trouwen na bekering van haar verloofde en een pelgrimstocht naar Rome. Op de terugweg werden Ursula en haar maagden bij Keulen door Hunnen gevangen, gemarteld en met pijlen gedood. Damianus noteerde hun namen en werd zelf omgebracht.