Onze-Lieve-Vrouw Geboorte

Tongeren geldt als oudste Mariabedevaartsoord boven de Alpen: “In Ecclesia Tungrensi prima cis Alpes B.M.V. consecrata Miraculis clara invocatur”. Het Aartsbroederschap van Onze Lieve Vrouw, gesticht in de 14de eeuw, liet in 1479 een nieuw beeld snijden. Het notenhouten beeld van 1,60 m, gemaakt door een onbekende meester, wordt met wonderen verbonden. Elke zeven jaar draagt men “Causa Nostrae Laetitiae” tijdens de Kroningsfeesten rond de stad.

Dit crucifix (ca. 975) in het zuidportaal van het Teseum is een zeldzaam Ottoons kunstwerk. Het toont de verstilde Christus, gestileerd maar met monumentale kracht en een sfeer van vrede. Het langwerpige gelaat straalt expressiviteit uit. In de schatkamer bevindt zich een Christushoofd uit dezelfde periode, levend en mystiek. Samen verbeelden zij de dubbele natuur: God én mens.

Aan weerszijden van het altaar staan basiliektekens: rechts een lezenaar op een arend, links een paaskandelaar van 3 m naast het tintinnabulum. Beide dateren uit 1372 en zijn gesigneerd Jean Josès. De Maasvallei stond al in de Romeinse tijd bekend om geel messing, een koper-zinklegering. Vanaf de 12de eeuw genoten Dinantse producten een monopolie en verspreidden zich door Europa. De kandelaars naast de lezenaar stammen uit de late 16de eeuw.

De glasramen achter het hoofdaltaar met Mariaretabel (Antwerpen, ca.1500) dateren uit de 16e eeuw en vormen een drieluik. Centraal staat de calvarie met Christus aan het kruis, Maria en Joannes. Links: Maria met Sint Maternus en Sint Servatius, plus enkele heiligen. Rechts: de vier kerkvaders en Anna ten Drieën met heiligen.

Het bisschoppenaltaar, ontstaan bij de neogotische verbouwingen eind 19de eeuw, toont 10 Tongerse bisschoppen (275 384). In de crypte onder de basiliek liggen resten van de kerk van Sint Servatius (342 384). Centraal onder staat Sint Maternus, stichter van het bisdom rond 275, tevens bisschop van Trier en Keulen, met drie kerken. Boven staat Sint Servatius met de sleutel die hij van Sint Pieter ontving.

Het monumentale Le Picardorgel in de basiliek dateert van 1750. De kerk kende een rijke muziekcultuur: onderzoek naar muziekhandschriften vervroegde de oorsprong van de Vlaamse polyfonie met 50 jaar, zichtbaar in de schatkamer. Het orgel wordt wereldwijd bespeeld. In 2014 kwam er een nieuw orgel in de dwarsbeuk, met een kern uit de 16de eeuw en een register van 1661. Lente en zomer: elke zaterdag om 16u vrij recital “orgel4U”.